Najczęściej refleksja nad tym tematem pojawia się dopiero wówczas, gdy sami stajemy się twórcami - namalowaliśmy obraz, zrobiliśmy artystyczne zdjęcie, napisaliśmy artykuł, skomponowaliśmy utwór muzyczny. Wówczas dopiero możemy doświadczyć, jak poczucie satysfakcji z naszego dokonania zaczyna przeplatać się z frustracją, gdyż wiele osób nie przestrzega przepisów chroniących praw twórców do ich dzieł (czyli "utworów"). Przepisy, o których mowa są skomplikowane, trudne do wyegzekwowania (szczególnie w przypadku Internetu) i de facto nieznane.(1) Prezentowane opracowanie ma na celu przybliżenie Państwu tego zagadnienia.

Prawo autorskie

Prawem autorskim określa się najczęściej ogół praw przysługujących autorowi dzieła, w tym przepisy, które regulują użytkowanie dzieła przez autora i czerpanie z niego korzyści.

Zagadnienia prawa autorskiego w Polsce reguluje ustawa z 4 lutego 1994r o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Choć zrozumienie samej definicji prawa autorskiego nie nastarcza problemów, to już określenie, co kryje się pod hasłem praw pokrewnych nie jest tak jednoznaczne. Warto, zatem zaznaczyć, że pojęcia prawa pokrewnego obejmuje prawa artystów, producentów fonogramów i wideogramów, organizacji telewizyjnych i wydawców. Wynika z tego jasno, że przedmiotem prawa autorskiego jest sam utwór a wszyscy Ci, którzy brali udział w jego tworzeniu i rozpowszechnianiu objęci są prawami pokrewnymi.

Co to jest utwór?

Utwór to przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w dowolnej postaci, niezależnie od wartości przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Aby zakwalifikować działalność ludzką pod miano utworu musi ona spełniać kryterium oryginalności i indywidualności.

Warunek oryginalności zostaje spełniony wraz z powstaniem nowego wytworu działalności twórczej człowieka będący dziełem jego intelektu. Subiektywność takiego utworu polega na tym, że twórca w chwili powstawania dzieła jest przekonany o jego nowości.

Kryterium indywidualności zostaje spełnione, gdy utwór ma osobisty charakter. Jego powstanie naznaczone jest osobistymi czynnikami autora, które determinowały przebieg pracy i ostateczne powstanie utworu.

Dopiero spełnienie powyższych przesłanek pozwala na zakwalifikowanie dzieła do miana utworu i objęcie go prawami autorskimi.

Zgodnie z wyżej wymienioną ustawą, przedmiotem prawa autorskiego są utwory:
- plastyczne;
- fotograficzne;
- literackie, publicystyczne, naukowe, graficzne czy programy komputerowe- wszystko co jest wyrażone słowem, symbolami matematycznymi i znakami graficznymi;
- lutnicze;
- wzornictwo przemysłowe;
- sceniczne, choreograficzne, sceniczno-muzyczne, pantomimiczne;
- audiowizualne;
- architektoniczne, urbanistyczne.

Naruszenie prawa autorskiego

Wraz z wejściem ustawy chroniącej prawa autorów zaczęto poważnie walczyć z wszelkimi przejawami piractwa. Piractwo oznacza nielegalne działania, które łamią prawa autorskie poprzez kopiowanie lub posługiwanie utworami bez zgody autora lub producenta.

Proceder tej działalności jest tak bardzo rozpowszechniony, że przestał być problemem pojedynczych autorów i producentów, ale uderza w gospodarkę państwową, zmniejszając ilość przychodów podatkowych do kasy społecznej. Piractwu sprzyjają również firmy produkujące sprzęt do rejestrowania i kopiowania danych na płytach CD, DVD i CDRW, skopiowanie jakiegokolwiek programu w dowolnej ilości nie stwarza żadnych trudności.(2)

Kilka słów tytułem zakończenia

„Ignorantia iuris nocet” - ta łacińska zasada oznacza „nieznajomość prawa szkodzi” – to znaczy, że nikt nie może się powoływać na nieznajomość prawa, kiedy je narusza. Zasada ta w prawie polskim ma zastosowanie przede wszystkim w prawie karnym. W prawie cywilnym jest inaczej, to znaczy – można powoływać się na nieznajomość przepisów jako przyczynę ich naruszenia, jednak nie zawsze taka obrona jest skuteczna. Jako konsument, strona postępowania administracyjnego czy strona procesu, mamy więcej praw, niż jako pirat muzyczny. Rzecz w tym jednak, aby prawo znać i stosować w każdym przypadku.(3)


Przypisy:
(1) M.Sudoł, „Prawo autorskie, czyli o korzystaniu z czyjejś twórczości w druku i Internecie”, Warszawa 2006, str. 3.
(2) Prawa Autorskie: http://www.prawoautorskie.elk.pl
(3) M.Sudoł, ibidem.